Wyjątkowe spotkanie w ramach z naszej serii „8 Wykładów na Nowe Tysiąclecie”. Gościem był prof. Leszek Balcerowicz, który był również jednym z naukowców inaugurujących nasz cykl wykładów 20 lat temu. Tym razem opowiedział o ustrojach i warunkach życia w kraju.
Prof. Leszek Balcerowicz to polityk i ekonomista, wicepremier i minister finansów w latach 1989-1991 i 1997-2000, prezes Narodowego Banku Polskiego w latach 2001-2007, prezes Forum Obywatelskiego Rozwoju i Kawaler Orderu Orła Białego. Uznawany jest za jedną z głównych osób przeprowadzających transformację gospodarczą w latach 90. w Polsce. #Balcerowicz #ekonomia #gospodarka
Cykl „8 wykładów na Nowe Tysiąclecie” odbywa się nieprzerwanie od 2000 roku, kiedy to powstał jako wkład Uniwersytetu Warszawskiego w obchody roku millenium. Od tego czasu zorganizowaliśmy już ponad 140 spotkań, podczas których gościliśmy prelegentów ze świata nauki, polityki czy kultury i sztuki, m.in. prof. Ewę Łętowską, prof. Szewacha Weissa, dr. Adama Bodnara, prof. Andrzeja Friszke czy Jurka Owsiaka.
Notka Bio
Wykształcenie i działalność akademicka
W 1965 został przyjęty na Wydział Handlu Zagranicznego w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie[6]. W 1970 otrzymał z wyróżnieniem dyplom magisterski na tej uczelni (w 1990 przemianowanej na Szkołę Główną Handlową)[7]. W 1972 wyjechał na stypendium do Stanów Zjednoczonych[8]. W 1974 uzyskał tytuł MBA na Saint John’s University w Nowym Jorku[9]. W 1975 obronił w SGPiS pracę doktorską[9] zatytułowaną Koszty przedsięwzięć innowacyjnych[10]. Został następnie na tej uczelni zatrudniony jako adiunkt. Przez 11 lat był związany z Instytutem Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych SGPiS, gdzie zajmował się transferem postępu technicznego do krajów słabo rozwiniętych. W latach 1978–1980 pracował w Instytucie Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu przy KC PZPR, gdzie zajmował się problematyką urynkowienia gospodarki socjalistycznej[11]. W latach 80. odbył kilka stażów naukowych, m.in. na University of Sussex (Anglia) i Uniwersytecie w Marburgu. Habilitował się na SGPiS w 1990[12], przedstawiając rozprawę pod tytułem Systemy gospodarcze. Elementy analizy porównawczej[10]. W 1992 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego SGH, kierował Katedrą Międzynarodowych Studiów Porównawczych.
Uzyskał członkostwo m.in. w Stowarzyszeniu Naukowym Collegium Invisibile[13]. Wszedł w skład Komitetu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk[14].
Jego dorobek naukowy obejmuje kilkadziesiąt publikacji w czasopismach naukowych oraz kilkanaście książek.
Działalność polityczna
Polska Rzeczpospolita Ludowa
Od 1969 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[15], z której wystąpił w 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego[16]. W latach 1978–1980 kierował zespołem doradców-ekonomistów przy premierze Piotrze Jaroszewiczu, który opracował raport o stanie państwa prognozujący szybki upadek polityki gospodarczej Edwarda Gierka oraz stwierdził konieczność urynkowienia i zmian strukturalnych w przemyśle[17]. Po powstaniu „Solidarności” został członkiem rady ekspertów ekonomicznych związku, w ramach której uczestniczył w opracowaniu projektu przejścia od gospodarki planowej do gospodarki opartej na samorządach pracowniczych.
Lata 1989–1991
W okresie od 12 września 1989[18] do 12 stycznia 1991 zajmował stanowiska wicepremiera i ministra finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Te same funkcje pełnił także w gabinecie Jana Krzysztofa Bieleckiego (w okresie od 12 stycznia[19] do 5 grudnia 1991).
Jako minister finansów był odpowiedzialny za przeprowadzenie transformacji Polski z gospodarki planowo–socjalistycznej do społecznej gospodarki rynkowej. Plan zmian, określany następnie jako tzw. plan Balcerowicza, przygotowany pod wpływem doktryny Jeffreya Sachsa, umożliwił rozpoczęcie szybkiego programu reform[20]. W ciągu półtora roku doprowadzono do zdławienia hiperinflacji z poziomu 685,8% (1990) do 60% rocznie, urealniono kurs walutowy złotego, wprowadzono jego wewnętrzną wymienialność, przeprowadzono reformę systemu bankowego, zrównoważono detaliczny rynek wewnętrzny, rozpoczęto reformy podatkowe i ubezpieczeniowe, które były później kontynuowane przez kolejnych ministrów. Taki sposób przeprowadzenia transformacji był później naśladowany z różnym skutkiem w innych państwach byłego bloku wschodniego. Pod koniec urzędowania w grudniu 1991 Leszek Balcerowicz podpisał układ stowarzyszeniowy RP z EWG.
„Plan Balcerowicza”, stanowiący przede wszystkim narzędzie antyinflacyjne, utożsamiany bywał z całością transformacji gospodarczej w Polsce. Krytycznie te reformy i ich przeprowadzenie oceniali m.in. późniejszy minister finansów Grzegorz Kołodko[21], Tadeusz Kowalik[22] czy Karol Modzelewski[23]. Na tle niechęci do Leszka Balcerowicza powstał slogan „Balcerowicz musi odejść”.
Jego działalność jako ministra finansów dwukrotnie była przedmiotem sejmowego postępowania w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej. W obu przypadkach Sejm umorzył postępowanie: w marcu 1993[24] i czerwcu 1994[25].
Działalność od 1995
W 1995 r. powrócił do działalności politycznej, obejmując w maju tego samego roku stanowisko przewodniczącego Unii Wolności, pokonując Tadeusza Mazowieckiego[26]. W wyborach parlamentarnych we wrześniu 1997 z listy tej partii zdobył mandat posła na Sejm III kadencji, uzyskując najlepszy indywidualny wynik w okręgu katowickim[27] (z wynikiem ponad 91 tys. głosów).
W rządzie Jerzego Buzka po raz trzeci objął stanowiska wicepremiera i ministra finansów, zajmując je w okresie od 31 października 1997[28] do 8 czerwca 2000[29], tj. do czasu rozpadu koalicji AWS-UW.
Jesienią 2000 zrezygnował z kandydowania na kolejną kadencję przewodniczącego Unii Wolności. 22 grudnia tego samego roku został wybrany przez Sejm na prezesa Narodowego Banku Polskiego (zrzekł się wówczas mandatu poselskiego)[30]. Pełnił tę funkcję od 10 stycznia 2001 do 10 stycznia 2007 i jako prezes NBP od 1 maja 2004 wchodził z urzędu w skład Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego.
Działalność pozapolityczna
W latach 1992–2000 przewodniczył radzie naukowej Fundacji Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych (CASE). We wrześniu 2007 stanął na czele założonej przez siebie fundacji Forum Obywatelskiego Rozwoju.
W czerwcu 2008 został przewodniczącym rady nadzorczej europejskiego think tanku Bruegel. W październiku tego samego roku został wiceprezydentem International Atlantic Economic Society[31] oraz członkiem grupy roboczej Unii Europejskiej mającej szukać sposobów wyjścia z kryzysu ekonomicznego[32]. Powołany również w skład kapituły ustanowionej w 2013 Nagrody Newsweeka im. Teresy Torańskiej[33].
W kwietniu 2016 mianowany przedstawicielem prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki w gabinecie ministrów Ukrainy, a także jego doradcą i współprzewodniczącym – wraz z Ivanem Miklošem – grupy doradców strategicznych do spraw reform[34].
Publikacje
- Socjalizm, kapitalizm, transformacja: szkice z przełomu epok, 1997.
- Wolność i rozwój: ekonomia wolnego rynku, 1995.
- Odkrywając wolność. Przeciw zniewoleniu umysłów (wybór tekstów i wstęp), 2012.
- Trzeba się bić (rozmawia Marta Stremecka), 2014.
- Zagadki wzrostu gospodarczego. Siły napędowe i kryzysy – analiza porównawcza (red. nauk. z Andrzejem Rzońcą), 2010.
- Trzeba się bić z PiS o Polskę, 2016.
- Wolność, rozwój, demokracja, 2017.
Odznaczenia i wyróżnienia
- Order Orła Białego (2005)[39]
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile, 2000)[40]
- Order Krzyża Ziemi Maryjnej II klasy (Estonia, 2014)[41]
- Nagrody i wyróżnienia
- Honorowy obywatel Lipna (1990)[42]
- Człowiek Roku tygodnika „Wprost” (1991)
- Medal Kalos Kagathos (1993)[43]
- Nagroda Ludwiga Erharda (1992)
- Nagroda Kisiela (1994)
- Nagroda „Minister Finansów roku 1998” przyznana przez brytyjski miesięcznik finansowy „Euromoney” (1998)
- Nagroda Środkowoeuropejska (Central European Award) dla najlepszego ministra finansów 1998 (1999)
- Osobowość Roku Warmii i Mazur 1999 (2000)
- Nagroda Friedricha Augusta von Hayeka (2000)
- Nagroda im. Carla Bertelsmanna za wybitne osiągnięcia w dziedzinie transformacji gospodarczej w Polsce (2001)
- Nagroda Fundacji Fasela za zasługi dla społecznej gospodarki rynkowej (2002)
- Nagroda im. Władysława Grabskiego przyznana przez Konfederację Lewiatan (2004)[44]
- Galeria Chwały Polskiej Ekonomii, wyróżnienia przyznawanego przez jury wytypowane przez „Manager Magazin”, PKPP Lewiatan, SGH i Akademię Leona Koźmińskiego (2006)
- Medal świętego Jerzego przyznawany przez redakcję „Tygodnika Powszechnego” (2009)[45].
- Superwiktor (2010)
- Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2010)[46]
- ArtPrezydent w latach 2011–2012 na Interdyscyplinarnym Festiwalu Sztuk Miasto Gwiazd w Żyrardowie
- Nagroda im. Jegora Gajdara za znaczący wkład w rozwój międzynarodowych relacji społecznych z Rosją (2014)[47]
- Nagroda Specjalna Lewiatana (2014)[44][48]
- Nagroda Polonicus („nagroda honorowa za wybitne osiągnięcia w ekonomii przemian wolnorynkowych w Polsce oraz za wyjątkowy wkład w szerzenie świadomości obywatelskiej w jednoczącej się Europie”, 2016)[49]
- Doktoraty honorowe
Tytuły doktora honoris causa przyznały mu m.in. następujące uczelnie:
- 1993: Uniwersytet w Aix-en-Provence (Francja)
- 1994: University of Sussex w Wielkiej Brytanii
- 1996: DePaul University w Chicago (USA)
- 1998: Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu[50], Abertay University, Staffordshire University w Wielkiej Brytanii
- 1999: Uniwersytet Ekonomiczny w Bratysławie (Słowacja)[51]
- 2001: Uniwersytet Europejski Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (Niemcy)
- 2002: Uniwersytet del Pacifico w Limie (Peru), Uniwersytet Alexandru Ioan Cuza w Jassach (Rumunia)
- 2004: Uniwersytet im. Georga Mercatora w Duisburgu (Niemcy)
- 2006: Akademia Ekonomiczna im. Karola Adamieckiego w Katowicach, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu, Uniwersytet Gdański[52]
- 2007: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie[10]
- 2008: Uniwersytet Warszawski[53], Uniwersytet Nowej Południowej Walii w Sydney
- 2010: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie[54]
- 2015: Universidad Francisco Marroquín w Gwatemali[55]
Źródło: Wikipedia
